50/30/20 Bütçe Kuralı: Online Hesaplayıcılar Neyi Gösterir, Neyi Gösteremez

Kural, ABD'li senatör Elizabeth Warren ile kızı Amelia Warren Tyagi'nin 2005'te yayımladığı “All Your Worth” kitabından sonra geniş biçimde tanındı; benzer yüzde kılavuzları daha önce de vardı. Fikir basittir: vergiden sonra geliri öyle bölün ki, yarısından fazlası vazgeçemeyeceğiniz yükümlülüklere, en fazla yüzde 30'u erteleyebileceğiniz tercihlere, en az yüzde 20'si de bir yastık oluşturmaya ya da borcu gerekenden hızlı kapatmaya gitsin. Aritmetik şudur: İhtiyaçlar = 0,5 × N, İstekler = 0,3 × N ve Birikim/borç = 0,2 × N; burada N net aylık gelirdir. Üç pay 1,0'a tamamlandığı için kural aynı zamanda bir doğrulama toplamı gibi çalışır: bir kategori büyürse başka biri küçülmek zorundadır. Yüzdeleri kaydırmanıza izin veren online hesaplayıcılar burada işe yarar, çünkü bu değiş tokuşu anında görünür kılar.

İhtiyaç, ortadan kalktığında anında zarara yol açacak ya da bir yükümlülüğü ihlal edecek şeydir: kira, asgari kredi taksitleri, yerel yönetim vergisi, faturalar, temel market alışverişi, işe gitmek için zorunlu ulaşım ve yasal olarak yaptırmak zorunda olduğunuz sigortalar. İstek ise isteğe bağlıdır: restoranlar, tatiller, iptal edebileceğiniz abonelikler, üst segment cihazlar ve hâlâ çalışan herhangi bir şeyi yenilemek. Zor olan kısım gri alandır. Pek çok gider kısmen zorunlu, kısmen tercihtir ve aynı kalem sözleşmenize ya da yaşadığınız yere göre kategori değiştirebilir. Arabayı yalnızca vardiyanıza otobüs gitmediği için kullanıyorsanız bu büyük ölçüde bir ihtiyaçtır; bisiklete binebilecekken konforu tercih ediyorsanız büyük ölçüde bir istektir.

N, net aylık geliriniz olsun — yani brüt maaşınız değil, vergi, sosyal güvenlik primi ve varsa emeklilik kesintilerinden sonra hesabınıza geçen tutar. Kural o zaman şunu verir: İhtiyaçlar = 0,5N, İstekler = 0,3N ve Birikim/borç = 0,2N. Haftalık ödeme alıyorsanız önce 52 ile çarpıp 12'ye bölün ya da takvim ayı toplamlarını kullanın. Payların üç yaygın ele geçen gelir düzeyinde nasıl göründüğü aşağıda. Bunların mutlak hedefler değil oranlar olduğunu unutmayın: daha yüksek gelir her kovada daha büyük euro tutarları demektir, ama gerçek ihtiyaçlarınız aynı hızda artmayabilir.

Kiraların yüksek olduğu şehirlerde tek yatak odalı bir daire, ele geçen maaşın rahatlıkla yüzde 45-65'ini alabilir. Kira artı faturalar ve yerel yönetim vergisi ihtiyaçları yüzde 50'nin üzerine ittiğinde, kural bir hedef olmaktan çıkıp bir teşhise dönüşür: konut maliyetinizin diğer her şeyi dışarı ittiğini söyler. Dürüst yanıt, yüzde 50 ile yaşayabiliyormuş gibi yapmak değil; neyden vazgeçileceğine karar vermektir. Genellikle önce istekler kısılır, sonra birikim; ardından geliri artırmaya, taşınmaya, masrafları paylaşmaya ya da konut danışmanlığı almaya bakarsınız. Bir hesaplayıcı açığı gösterebilir; kira sözleşmenizi yeniden pazarlık edemez.

Geliriniz her ay değişiyorsa kuralı tek bir aya uygulamak anlamsızdır. İyi bir ay lüksü karşılayabileceğinizi düşündürür; kötü bir ay hiç karşılayamayacağınızı ima eder. Daha iyi yaklaşım, son üç ile on iki ay arasındaki net gelirin hareketli ortalamasını hesaplamaktır: her ayın net gelirini toplayıp ay sayısına bölün. Ardından 50/30/20 bölüşümünü bu ortalama üzerinden yapın. Ortalamayı aşan aylarda fazlayı bir vergi tamponuna ve bir 'ay ilerisi' fonuna aktarın; ortalamanın altındaki aylarda zorunlu giderleri kısmak yerine bu fondan çekin.

Yüzde 20'lik kategori birikim ve ek borç ödemeleri içindir, ama sıralama önemlidir. Yüksek faizli borç — tipik olarak yıllık maliyet oranı yüzde 15-25'in üzerindeki kredi kartları, mağaza kartları ya da maaş günü kredileri — genellikle güvenli hiçbir birikim getirisinin yetişemeyeceği hızda büyür. Bu durumda yüzde 20'nin çoğunu ya da tamamını borca yönlendirmek matematiksel olarak mantıklıdır. İstisna, önce kabaca bir aylık zorunlu giderinize denk küçük bir acil durum fonu oluşturmaktır; böylece bozulan bir kombi sizi yeniden borçlanmaya zorlamaz. Yüksek faizli borç bittikten sonra yüzde 20'yi emekliliğe, birikime ve daha düşük maliyetli ek ödemelere yönlendirin.

50/30/20 kuralı yararlıdır, çünkü sizi resmin tamamına bakmaya zorlar: hayatınızın ne kadarı sabit maliyetlere bağlanmış, ne kadarı isteğe bağlı ve gelecekteki siz için ne kadarı ayrılıyor. Bu bir ahlak sınavı değildir. Yüzdelerin dışında kalmak parayla aranızın kötü olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman konut piyasanızın, sağlığınızın, bakım sorumluluklarınızın ya da sektörünüzün ücret yapısının kuralın dışında olduğu anlamına gelir. Senaryoları sınamak için online hesaplayıcıları kullanın — kira artışı, maaş kesintisi, borca ek ödeme — ama çıktıyı bir yanıt değil bir soru olarak görün. Sayılar sürekli bir açık gösteriyorsa, bir tarayıcı aracına güvenmek yerine yetkin bir finansal danışmana, borç danışmanına, mali müşavire ya da duruma göre bir sağlık uzmanına başvurun.